Onzichtbare watermerken in AI-tekst: hoe werken ze en wat moet je ermee?

Je laat een stuk tekst door een AI-chatbot schrijven, kopieert het naar een e-mail en stuurt het door. Wat je niet ziet: in de formulering van die tekst kan een onzichtbaar patroon zitten dat verraadt dat AI erbij betrokken was. Zo'n patroon heet een watermerk.

Een watermerk in AI-tekst is een onzichtbaar statistisch patroon dat het taalmodel in zijn eigen woordkeuzes achterlaat. Sinds 2 augustus 2026 verplicht de Europese AI Act aanbieders van generatieve AI om door AI gemaakte content machineleesbaar te markeren. Anthropic, de maker van Claude, voert daarom een tekstwatermerk in. Met de juiste sleutel en detector kun je later inschatten of Claude waarschijnlijk aan een tekst heeft meegeschreven.

Het blijft een herkomstsignaal, geen hard bewijs: bij korte teksten werkt het slecht, en wie een tekst flink herschrijft of laat vertalen, kan het patroon verstoren.

Hoe kan een watermerk in de woorden zelf zitten?

Het helpt om te snappen dat dit watermerk niet in het bestand zit, maar in de woorden. Een taalmodel bouwt tekst token voor token op. Een token is meestal een woord of woorddeel, maar kan ook een spatie, leesteken of ander tekstfragment zijn. Bij elke stap schat het model welke volgende tokens het best passen bij de voorgaande context. Vaak zijn er meerdere woorden die allemaal prima passen. Neem de zin "De economie groeit volgend jaar…". Daarna kunnen "waarschijnlijk", "vermoedelijk" of "mogelijk" allemaal volgen, en voor de lezer maakt het amper uit welke het model kiest.

Bij een watermerk wordt die keuze heel subtiel gestuurd. Een geheime sleutel zorgt ervoor dat het model bepaalde geschikte woorden nét iets vaker kiest dan andere. In één zin merk je daar niets van. Maar over honderden van zulke keuzes ontstaat een statistisch patroon dat een detector met dezelfde sleutel later kan herkennen.

Omdat het patroon in de formulering zit, blijft het bestaan als je de tekst van Word naar een e-mail kopieert. Een watermerk bewijst overigens niet dat het model de hele tekst schreef. Het kan net zo goed betekenen dat Claude een bestaande tekst stevig heeft bewerkt.

De techniek komt van Google: SynthID

De methode die Anthropic gebruikt heet SynthID-Text, deze is gebaseerd op een standaard die door Google DeepMind ontwikkeld is. Google introduceerde SynthID in 2023, eerst om AI-afbeeldingen van een onzichtbaar watermerk te voorzien, en breidde het daarna uit naar audio, video en tekst. Voor tekst werkt het via een mechanisme dat DeepMind "tournament sampling" noemt: bij elke woordkeuze laat een geheime sleutel de geschikte kandidaat-woorden als het ware tegen elkaar strijden, zodat er een patroon ontstaat dat je later kunt terugvinden. DeepMind publiceerde de methode in 2024 in het wetenschappelijke tijdschrift Nature en zette de code online, waardoor andere bedrijven zoals Anthropic hem kunnen overnemen.

Wat eist de Europese wet precies?

De AI Act trad in augustus 2024 in werking, maar de transparantieregels uit artikel 50 gelden pas sinds 2 augustus 2026. De kern: aanbieders van generatieve AI, dus bedrijven als Anthropic, Google en OpenAI, moeten ervoor zorgen dat door AI gemaakte of bewerkte content machineleesbaar herkenbaar is. Niet alleen voor een mens, maar ook voor software. Dat kan via metadata, technische standaarden of zo'n statistisch watermerk. Wie de regels overtreedt, riskeert een boete.

Daarnaast stelde de Europese Commissie samen met de sector een vrijwillige gedragscode op. Ongeveer 190 organisaties hebben zich daarbij aangesloten, waaronder Google, Microsoft, OpenAI en Anthropic.

Het Brussels effect: Europese regels, wereldwijde gevolgen

Anthropic past het tekstwatermerk wereldwijd toe, niet alleen in Europa. De reden die het bedrijf geeft: het heeft voorlopig geen betrouwbare manier om het watermerk per regio aan of uit te zetten. Europese regelgeving verandert zo mogelijk hoe Claude ook in Amerika of Azië teksten genereert. Dat is een schoolvoorbeeld van wat het Brussels effect wordt genoemd: Europese regels worden uiteindelijk wereldwijd de norm, omdat het voor bedrijven vaak makkelijker is om één standaard te hanteren dan per markt te verschillen.

Hoe waterdicht is het?

Minder dan het klinkt. Een watermerk werkt vooral goed bij langere teksten, want je hebt genoeg woordkeuzes nodig om het patroon te herkennen. Bij een korte tekst, een feitelijke opsomming of programmeercode werkt het veel minder, omdat het model daar weinig vrijheid in zijn formulering heeft. Bij een zin als "De hoofdstad van Frankrijk is…" is er maar één juist volgend woord, en dan heeft het watermerk niets om op te sturen.

Wie het watermerk bewust wil verwijderen, komt bovendien een heel eind. Herschrijf je de tekst flink of laat je hem door een ander systeem dat geen watermerk aanbrengt herschrijven, dan kan het patroon zo verstoord raken dat het niet meer betrouwbaar te herkennen is.

Andersom geldt iets wat minstens zo belangrijk is: vind je géén watermerk, dan is de tekst daarmee nog niet automatisch door een mens geschreven. Niet elk AI-model gebruikt een tekstwatermerk, en een bestaand watermerk kan door bewerking zijn verdwenen. Zie het als een aanwijzing over de herkomst, niet als sluitend bewijs.

Wat betekent dit voor bedrijven?

Voor zakelijke toepassingen zijn twee vragen belangrijk.

1. Wat doet de aanbieder van jouw AI-tool om de herkomst technisch zichtbaar te maken?

2. Wanneer moet jij je klant of publiek zelf vertellen dat je AI hebt gebruikt?

Artikel 50 legt ook bij jou verplichtingen neer. Publiceer je een deepfake, dan moet je dat aangeven. En voor tekst geldt de labelplicht onder meer als je AI inzet om het publiek te informeren over zaken van maatschappelijk belang. Is zo'n tekst inhoudelijk door een mens gecontroleerd en geredigeerd, en draagt iemand er de redactionele verantwoordelijkheid voor, dan hoeft dat label niet. De Europese Commissie legt die uitzondering wel streng uit: een vluchtige controle of een spellingcheck telt niet als redactioneel toezicht.

Laat je AI een productomschrijving, vacaturetekst of commerciële nieuwsbrief maken, dan betekent artikel 50 dus niet automatisch dat daar "deze tekst is gemaakt door AI" onder moet. Dat soort teksten gaat meestal niet over zaken van publiek belang.

Veelgestelde vragen

Kan een watermerk herleid worden tot mij of mijn bedrijf?

Nee. Volgens Anthropic bevat het watermerk geen informatie over de gebruiker, de organisatie of het gesprek met Claude. Het zegt alleen iets over de mogelijke betrokkenheid van het model bij de tekst.

Geldt het watermerk ook voor oudere Claude-modellen?

Voor modellen die na 2 augustus 2026 zijn uitgebracht, zit de markering er meteen in. Voor oudere modellen geldt een overgangsperiode, en Anthropic rolt het watermerk daar de komende maanden voor uit.

Krijgt een vertaling een watermerk?

Ja. Bij een vertaling kiest het model elk woord zelf, dus is er genoeg om een watermerk aan op te hangen.

Deze blog is gebaseerd op mijn gesprek in BNR Nieuwsradio Zakendoen. Meer over technologie, AI en de maatschappelijke impact ervan lees je in mijn andere blogs.